Zamek w Bodzentynie
zbudowany w II połowie XIV wieku, obecnie pozostający w stanie ruiny
Ruiny bodzentyńskiego zamku położone są na stromym brzegu rzeki Psarki. Od początku swoich dziejów zamek był często rozbudowywany przez kolejnych właścicieli - biskupów krakowskich, do dziś jednak widoczne są jeszcze mury pierwotnej budowli średniowiecznej.
Fot. P.Wężyk
Rezydencja krakowskich biskupów, znajdowała się w Krakowie. Jednak z uwagi na fakt, że krakowscy infułaci byli właścicielami ogromnych dóbr ziemskich, które należało doglądać, musieli posiadać także inne siedziby, związane z terenem, gdzie dobra te się znajdowały. W rejonie Gór Świętokrzyskich jedną a zarazem pierwszą z takich siedzib był dwór w Tarczku, którego śladów jak na razie nie udało się dotąd odnaleźć (istnieją jedynie wzmianki w dokumentach). Na początku wieku XIV biskup Bodzanta Jankowski herbu Róża z Jankowa opuścił Tarczek i zbudował drewniany dwór na wzniesieniu nad rzeką Psarką.
Założył też w pobliżu miasto w 1355r (na gruntach wsi Tarczek), które od jego imienia nazwano Bodzentynem (Bodzancino, Bożęcinem, Bodzęcinem), wkrótce stało się ono centrum majątków biskupich, a z czasem przejęło też funkcje handlowe i usługowe po chylącym się ku upadkowi Tarczku. W samym Bodzentynie w 1355 roku biskup Bodzenta wybudował również kościół parafialny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny i św. Stanisława Biskupa Męczennika.
Fot. P.Wężyk
Drewniany dwór Bodzenty szybko jednak uległ zniszczeniu, dlatego w II połowie XIV w. (prawdopodobnie 1367-1378 ) z inicjatywy biskupa Floriana z Mokraska herbu Jelita postawiono na wzgórzu murowany zamek w kształcie podkowy, otoczony fosą i wpleciony w miejskie fortyfikacje Bodzentyna. W tym okresie jak również przez kilka następnych stuleci stanowił on ulubione miejsce pobytu biskupów. Jednym z najznamienitszych wydarzeń w historii zamku była wizyta, jaką odbył w 1410 r. król Władysław Jagiełło podążając na pielgrzymkę na Święty Krzyż przed bitwą pod Grunwaldem. Przyjął on wówczas w Bodzentynie posłów z Pomorza.
„Zamek musiał być wygodny i duży, skoro Jagiełło udając się w r. 1410 na Krzyżaków, z całym dworem przez dwa dni tu gościł, przyjmując posłów od ościennych książąt”. (A.Jankowski; Wycieczki po kraju)
XV i XVI w. to czas niebywałego rozkwitu zamku. Pierwszej jego rozbudowy dokonał Zbigniew Oleśnicki po wielkim pożarze Bodzentyna z 1413 r. Pod koniec XV w. kardynał Fryderyk Jagiellończyk dobudował od wschodu nowe reprezentacyjne skrzydło mieszkalne z wieżyczkami w których znajdowały się latryny i klatka schodowa. Prace budowlane kontynuowali w ciągu XVI wieku kolejni biskupi: Jan Konarski, Piotr Tomicki, Franciszek Krasiński oraz Piotr Myszkowski którzy stopniowo nadawali całości cechy stylu renesansowego. Całością prac kierował włoski architekt, Jan Balcer. Oprócz trzykondygnacyjnego głównego gmachu, powstały wtedy dwa inne obiekty, przeznaczone dla gości i dla służby. Zaprojektowane wtedy elewacje były bardzo nowoczesne. W skład kompleksu wchodził również ogród włoski rozciągający się od zamku do terenu pobliskiego kościoła, zwierzyniec oraz kilkanaście różnorodnych budynków gospodarczych na podzamczu np. piekarnia, wozownia, rzeźnia itp. Posiadał także wieżę wykorzystywaną jako więzienie.
Ostatnia znacząca przebudowa zamku miała miejsce w latach 1657-1691, pod przewodnictwem biskupów: Jakuba Zadzika, Piotra Gembickiego, Piotra Tylickiego, Marcina Szyszkowskiego, Andrzeja Trzebickiego i Jana Małachowskiego. Budowla uzyskała wówczas formę barokową. Obecnie zachowały się wysokie ściany z otworami okiennym, (niektóre z obramowaniami na których widać herby Nałęcz i Ślepowron) oraz XVII-wieczny portal wykonany z czerwonego piaskowca.
Fot. P.Wężyk
Przed portalem leżą szczątki kamiennego mostu. W dole rzeka Psarka tworzy kilka niewielkich rozlewisk zwanych sadzawkami, prowadzi tam ścieżka oraz drewniane mostki, które również warto zobaczyć. Podobno kiedy biskupstwo krakowskie objął Jakub Zadzik, zaciekły wróg reformacji, w podziemiach zamkowych (wieży) więził arian i kalwinów. Jedna z mrocznych historii opowiada o więźniu, który głodzony w celi zjadł swoje "heretyckie księgi", z którymi został zamknięty.
Ostatnim inwestorem w bodzentyńskiej rezydencji był w 2 poł. XVIII w. biskup Kajetan Sołtyk, zatrudniający wybitnego architekta, Jakuba Fontanę.
„...prowadził tu dwór wystawny i ochoczo podejmował liczne zawsze grono goszczących” ( Bodzentyn, w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1)
Zamek zaczął podupadać już od czasu powstania w Kielcach biskupiego pałacu. Jednak prawdziwy upadek należy upatrywać od 1789 r. Kiedy to Sejm Czteroletni zdecydował o upaństwowieniu biskupich dóbr. Po rozbiorach Polski władze zaborcze przeznaczyły go na spichlerz, a później na szpital wojskowy, istniejący do 1814 roku.
„Cały gmach zamkowy pierwotnie miał styl gotycki, ale w początkach XVI w. bp. Konarski zaprowadził zmiany w kierunku odrodzeniowym, tak, że zamek z obronnego stał się raczej pałacem rezydencjonalnym. Ostatnim biskupem mieszkającym w zamku był Kajetan Sołtyk. Potem gmach był kolejno spichlerzem, szpitalem wojskowym – wreszcie jak do dziś - ruiną” (T. Dybczyński, Ilustrowany przewodnik po Łysogórach, Warszawa 1923, s. 159)
Fot. Paweł Rzuchowski
Po 1814r budowlę opuszczono, zamek stał się „magazynem” darmowego budulca dla okolicznych wsi, doprowadzając go w ten sposób do ruiny. Pod ochronę trafił dopiero w 1902 roku, jednak nigdy już nie wrócił do dawnej świetności.
Fot. Paweł Rzuchowski
Ostatnio prowadzono prace badawcze zakończone powstaniem dokumentacji naukowej i projektowo-konserwatorskiej. Celem prac było zachowanie i zabezpieczenie zamku w stanie tak zwanej „trwałej ruiny".
Galeria zdjęć
Źródła:
1. T. Baliński, M. Lipiński, Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym
i statystycznym opisana, Warszawa 1844, s. 310
2. M. Kamińska, Nazwy miejscowe województwa kieleckiego, Warszawa, Kraków 1984, s. 170
3. A. Janowski, Wycieczki po kraju, t. 1, Warszawa 1908, s. 65
4. T. Jurasz, Zamki i ich tajemnice, Warszawa 1972, s. 249
5. Bodzentyn, w: Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. 1,
pod red. F. Sulimierskiego, B. Chlebowskiego, W. Walewskiego, Warszawa 1880, s. 274
6. T. Dybczyński, Ilustrowany przewodnik po Łysogórach, Warszawa 1923, s. 159
7. Wikipedia
Opracował: Polo Prawa autorskie © Skarżyski Wortal Turystyczny Wszystkie prawa zastrzeżone. Opublikowane: 2006-04-25 (4270 odsłon) [ Wróć ] |
