zarys historyczny
POCZĄTKI POWSTANIA GMINY
Historia gminy Suchedniów wiąże się ściśle z dziejami Staropolskiego Okręgu Przemysłowego. Historia powstania opisywanego obszaru sięga I w. p n e , kiedy to zamieszkujące dzisiejszą Kielecczyznę plemiona, rozpoczęły eksploatację tutejszych rud żelaza. Pierwsze kopalnie były odkrywkami, a ich ślady można spotkać jeszcze w lasach za Baranowem i za Michniowem. O istnieniu pieców do wytopy żelaza świadczą kawałki żużla zawierającego znaczny procent żelaza w dolinach rzek: Kamiennej, Czarnej, Kaczki. W XVI w. Nad Kamionką istniała grupa kuźnic: Stanisława Suchini, Alberta Berezy, Andrissowa, które dały początek nazwom dzisiejszym miejscowościom: Suchedniów, Berezów, Jędrów. Pierwsza wzmianka o Suchedniowie pochodzi z 1510 r., kiedy na tym terenie istniała kużnica Suchini o czterech kołach. Na miejscu dzisiejszej Fabryki urządzeń Transportowych istniała kuźnica Baltazarka a za kościołem kuźnica Baranów. Od tego czasu następuje szybki rozwój okolic i na początku XVII w. Jest tu już 7 kuźnic, także Ogonów, Ostojów, Błoto (a w całej Polsce było ich ok. 300).
Właściciele presuchedniowskich kuźników reprezentowali warstwę kuźników, mających własne przywileje. Jednak nie było tu nigdy pańszczyzny, bo nie było tu majątków szlacheckich. Ludność pobliskich osad tworzyły głównie rodziny załóg kuźnic, odlewni i warsztatów.
W następnych wiekach rozwinęła się tu duża osada górniczo-przemysłowa, która do końca XVIII w. Była własnością biskupów krakowskich.
Do powstania Suchedniowa i pobliskich miejscowości przyczyniło się utworzenie traktu krakowskiego, który wiódł przez Miechów, Jędrzejów, Chęciny, Kielce, Łączną, Suchedniów, Skarżysko, Radom i Białobrzegi. Trakt powstał w wyniku przeniesienia stolicy z Krakowa do Warszawy w 1596 r. Spowodował przy tym wycinkę lasów, zakładanie gospodarstw, spiętrzanie wody w rzekach, tworzenie osad i gmin. Utwardzono go w poł. XIX w. Pod zaborem rosyjskim, dla potrzeb wojska i pocztowych kurierek.
Dopiero w l. 30-tych XX w. Położono na nim asfalt (obecnie jest to trasa E-77), w końcu XIX w. Prawie równolegle do drogi powstaje kolej żelazna.
POCZĄTKI PARAFII
Od początku swego istnienia Suchedniów wraz z okolicznymi wsiami należał do parafii Wzdół. „W poł. XV w. Stał we Wzdole kościół drewniany, do którego należą wsie Łączna i Siekierno („Dekanat konecki” oprac. W 1913 r.). (...) pojawiają się wtedy nazwy miejscowości : Kleszczyny, Stokowiec, Ostojów, Łączna z przysiółkami : Osełków, Zalezianka. Manufaktura rozwijała się, ciągle przybywało ludzi a w osadzie ciągle nie było kościoła ani cmentarza. Wreszcie w 1758 r. z fundacji biskupa krakowskiego Andrzeja Załuskiego, zbudowano na wzgórzu, w pobliżu huty, okrągłą murowaną kaplicę w stylu bizantyjskim (obecnie stanowi ona środkową część kościoła). Samodzielna parafia dla gminy została utworzona dopiero w 1863 r. Przeznaczono teren pod cmentarz grzebalny. Odtąd w Suchedniowie odbywały się pogrzeby zmarłych z sąsiednich wsi : Baranowa, Berezowa, Jędrowa, Stokowca.(obecnie są to tereny włączone w granice miasta Suchedniowa).
ZŁOTE LATA
W poł. XVIII w. W związku z rozwojem przemysłu zbrojeniowego utworzony został odrębny „klucz suchedniowski”. W 1789 r. w rejonie Suchedniowa czynnych było 12 kopalń rud żelaza, a w 1811 r. 9 fryszerek, liczne blachownie, stalownia, odlewnia, rurarnia, kotlarnia i liczne drobne zakłady metalowe. W 1789 r. na terenie Suchedniowa znajdowało się 40 domostw zamieszkałych przez 187 osób a już w 1863 r. obszar ten zamieszkiwało 2 tys. osób, w 1880 r. 2,5 tys. ludzi.
W XVIII w. Suchedniów stał się ośrodkiem przemysłu żelaznego. Po powstaniu w Kielcach Dyrekcji Głównej, od 1816r. w Suchedniowie mieściła się siedziba jednego z trzech jej okręgów tzw. Dozorstwo Suchedniowie. Dziełem budowy i rozbudowy przemysłu i górnictwa kierował osobiście przez 8 lat Stanisław Staszic. Opracował on również plan „nowego Suchedniowa”, wykorzystując rozwiązania urbanistyczne z Europy Zach. „ Nie ma tu rynku, ulice idą do siebie równolegle, wpisane w łuk rzeki i Dolinę Suchedniowską. Jest to rozwiązanie poza Łodzią niespotykane na ziemiach polskich, ale zamiast smutnych domów i slumsów istnieją tu parcele z domami w stylu dworków polskich. Potem w tej maleńkiej osadzie władze carskie umieściły Zarząd Górnictwa całego Królestwa - tak jakby dziś na wsi zlokalizowano Ministerstwo Górnictwa”.(K. Kąkolewski).
W1824 r. w Suchedniowie znajdowały się : jeden (z trzech w kraju) piec do przetapiania i uszlachetniania żelaza, jedna z dwu polskich wytwórni kos oraz jedyne dwie polskie blachownie, a w Parszowie i Mostkach dwie odlewnie (na 6 w kraju). W 1833 r. po przejściu zakładów przemysłowych pod Zarząd Banku Polskiego nastąpił podział Zagłębia Staropolskiego na okręgi : Zachodni i Wschodni z siedzibą w Suchedniowie (w miejscu dzisiejszej poczty). Suchedniów leżący na skrzyżowaniu traktów z południa na północ : Warszawa - Radom - Kielce - Kraków i ze wschodu na zachód : Sandomierz - Opatów - Nowa Słupia - Bodzentyn - Odrowąż - Końskie, staje się ważnym ośrodkiem dyspozycyjnym. W l. 1850 - 1870 nastąpiło przekształcenie manufaktury w przemysł fabryczny a tym samym przełom w produkcji hutniczej (piece opalane są węglem). Zagłębie Staroploskie oddalone od złóż zaczęło podupadać.
SUCHEDNIÓW W L. 1830 - 1918
Tragiczną kartą w dziejach gminy było powstanie styczniowe. Na tym terenie powstał oddział powstańczy złożony z górników, robotników fryszerek, huty, urzędników Zarządu Górnictwa, pod dowództwem Ignacego Dawidowicza. Mieszkańcy okolic broń, działa, kuli kosy, szable. Za udział w powstaniu Suchedniów został spalony 3 II. 1863 r. przez wojska carskie. Tragizm i wielkość tych czasów przetrwały w pamięci. Tu żyją echa „ Popiołów”,
„ Wiernej Rzeki” i „ Urody życia” S. Żeromskiego. W 1934 r mieszkańcy Suchedniowa wystawili pomnik Janowi Rozłuckiemu - bohaterowi „Ech leśnych” w miejscowości Występa ( obecna gmina Łączna) z napisem : „Powstańcowi 1863 r. bohaterowi Ech leśnych S. Żeromskiego - obywatele wolnej Polski”. Z czasów powstańczych pozostały pamiątki w kościele w Suchedniowie (sztandar powstańczy); przy ul. Bodzentyńskiej drewniany krzyż; na miejscowym cmentarzu groby powstańców; ulicom w mieście nadano nazwy: Powstańców 1863 r., Dawidowicza, Langiewicza. Przy kościele w Suchedniowie usypano kopiec na cześć powstańców.
Zniszczony pożarem Suchedniów zaczął wracać do życia. Pod koniec XIX w. Na ruinach kuźnicy Baltazarek, Ludwik Starke wzniósł nowoczesną odlewnię żelaza i warsztaty mechaniczne. Emilia Peck założyła pensję żeńską z internatem, przy kościele powstała szkoła nauczania początkowego, zmienioną później w szkołę powszechną. Na terenie gminy prowadzono naukę w 2 szkołach, w Suchedniowie i Łącznej. W Berezowie, w miejscu dawnej kuźnicy powstał młyn walcowy. Po 1890 r. w lasach Dalejowskich na zachód od Suchedniowa powstały kopalnie rudy żelaza, połączone kolejką wąskotorową o dług. 17 km.
W 1864 r. ukaz carski wprowadził samorząd gminy., wytyczono wtedy drogi i ulice. Rozwinął się przemysł drzewny, na początku wieku było tu 7 tartaków, uruchomiono również fabrykę naczyń kamionkowych.
Dogodne położenie na trasie Warszawa - Kraków, wybudowana linia kolejowa, piękne tereny, mnóstwo lasów, malownicze rozlewiska stawów : suchedniowskiego i berezowskiego sprawiły, że tereny gminy Suchedniów stały się atrakcyjnymi pod względem letniskowym i wypoczynkowym dla mieszkańców Kielc, Warszawy i Radomia. Suchedniów zalecany był w owych czasach jako miejsce uzdrowiskowe.
Według danych ze „Słownika Geograficznego Królestwa Polskiego” wynika, że w 1887 r. w gminie Suchedniów mieszkało 7034 osób.
Skład wyznaniowy ludności przedstawiał się następująco:
-> wyznanie prawosławne - 14 osób,
-> wyznanie ewangelicko- augsburskie - 6 osób,
-> wyznanie mojżeszowe - 420 osób,
-> katolicy - ponad 6500 osób.
Od 1895 do 1903 r. w Suchedniowie mieścił się Główny Zarząd Górniczy ( z połączenia okręgu Wschodniego i Zachodniego). Później w budynku Zarządu mieściła się Rosyjska Szkoła Leśna. Na terenie gminy działało Stowarzyszenie Spożywcze (z siedzibą w Suchedniowie), które jako pierwsze w Kongresówce otrzymało statut, zatwierdzony w Petersburgu. Była też apteka (do dziś mieszcząca się w tym samym miejscu przy ul. Bodzentyńskiej w Suchedniowie) oraz biblioteka publiczna.
W czasie II wojny światowej - od 1914 r. działał w Suchedniowie Komitet Obywatelski, pod przewodnictwem doktora Witolda Poziomskiego ( postać wielce zasłużona dla Suchedniowa i okolic). W l. 1916 -1917 epidemia tyfusu
plamistego zdziesiątkowała okoliczną ludność. Omawiane tereny okupowały wojska austriackie.
Prawa autorskie © Skarżyski Wortal Turystyczny Wszystkie prawa zastrzeżone.
